| Dane podstawowe | |
|---|---|
| Imię i nazwisko | Eliezer (Eleizer) Geller |
| Urodzenie | 1918, Opoczno |
| Śmierć | pod koniec 1943 albo na początku 1944, KL Auschwitz-Birkenau |
| Zawód / rola | działacz konspiracji antyhitlerowskiej, dowódca ŻOB |
| Wykształcenie | |
| Ukończył | Wyższa Szkoła Handlowa w Łodzi |
| Działalność | |
| Organizacje | Gordonia; Żydowska Organizacja Bojowa (ŻOB) |
| Znany z | współorganizacji podziemia w getcie warszawskim, udziału w powstaniu |
| Ordery | |
| Odznaczenie | Krzyż Srebrny Orderu Virtuti Militari (nadany 1948) |
Eliezer Geller działał w podziemiu żydowskim w Warszawie i dowodził grupami bojowymi podczas powstania w getcie z ramienia Żydowskiej Organizacji Bojowej (ŻOB).
Życiorys i wykształcenie
Pochodził z Opoczna. Ukończył Wyższą Szkołę Handlową w Łodzi. W kampanii wrześniowej 1939 służył w Wojsku Polskim i brał udział w bitwie pod Kutnem; następnie dostał się do niemieckiej niewoli.
Działalność w getcie warszawskim
W drugiej połowie 1940 roku trafił wraz z innymi żołnierzami żydowskiego pochodzenia do getta warszawskiego. W getcie przewodził syjonistycznej organizacji Gordonia i redagował organ tej młodzieżówki, "Słowo Młodych". Pod fałszywym nazwiskiem Jan Kowalski podróżował po kraju, tworząc grupy samoobrony żydowskiej na Śląsku.
Jako jeden z pierwszych otrzymał informacje o masowej eksterminacji Żydów w obozach zagłady. Zajmował się wytwarzaniem fałszywych dokumentów, co umożliwiło ucieczkę wielu osób z getta. Opuścił getto przed wielką akcją likwidacyjną prowadzoną od 22 lipca do 21 września 1942 roku. Podczas styczniowej akcji likwidacyjnej 1943 roku uczestniczył w pierwszym zbrojnym oporze na skrzyżowaniu ulic Zamenhofa, Niskiej, Muranowskiej i Miłej.
Rola w powstaniu w getcie i ucieczka kanałami
W czasie powstania w getcie pełnił funkcje dowódcze w ŻOB, kierując ośmioma lub dziewięcioma grupami bojowymi walczącymi w rejonie szopów Többensa i Schulza oraz ulic Leszno, Nowolipki i Smocza. Gdy amunicja się wyczerpała, 29 lub 30 kwietnia wycofał się kanałami na stronę aryjską razem z około 40 bojowcami.
Przez pewien czas ukrywał się w Fabryce Błon Celuloidowych przy ul. 11 Listopada 10 na Pradze, w grupie między innymi z Tosią Altman. Pożar i eksplozja w fabryce 24 maja 1943 roku spowodowały śmierć lub aresztowanie ukrywających się tam Żydów; Geller mimo poparzeń wymknął się i wmieszał w tłum.
Deportacja i śmierć
Latem 1943 zgłosił się do ośrodka internowania w hotelu Polskim przy ul. Długiej w Warszawie w nadziei na pozwolenie na emigrację. Został deportowany najpierw do KL Bergen-Belsen, później do Bergau koło Drezna. 21 października 1943 trafił do Auschwitz-Birkenau, gdzie został zamordowany pod koniec 1943 albo na początku 1944 roku.
Wzmianki i upamiętnienie
Postać Gellera pojawia się w książce Hanny Krall "Zdążyć przed Panem Bogiem", opartej na rozmowie z Markiem Edelmanem, ostatnim przywódcą powstania w getcie warszawskim. Pośmiertnie otrzymał Krzyż Srebrny Orderu Virtuti Militari, nadany przez prezydenta RP Bolesława Bieruta w 1948 roku.
