| Podstawowe dane | |
|---|---|
| Urodzenie | 25 marca 1876, Opoczno |
| Zgon | 9 sierpnia 1931, Warszawa |
| Zawód | księgarz, wydawca |
| Wykształcenie | studia w Monachium, Brukseli, Antwerpii; Akademia Handlowa w Antwerpii |
| Polityka | działalność socjalistyczna; PPS |
| Działalność wydawnicza | |
| Przedsiębiorstwo | Mortkowicz Towarzystwo Wydawnicze (różne nazwy) |
| Liczba tytułów (1903–1931) | 705 pozycji |
| Główne nazwiska | Maria Dąbrowska, Stefan Żeromski, Leopold Staff, Julian Tuwim, Janusz Korczak, Bolesław Leśmian |
| Rodzina i wyróżnienia | |
| Małżonka | Janina Mortkowiczowa |
| Dziecko | Hanna Mortkowicz-Olczakowa |
| Order | Krzyż Oficerski Orderu Odrodzenia Polski (3 maja 1928) |
| Miejsce pochówku | |
| Cmentarz | cmentarz żydowski przy ul. Okopowej, Warszawa |
Jakub Mortkowicz był wydawcą, który od początku XX wieku rozwijał działalność księgarsko-wydawniczą w Warszawie i Krakowie. W jego przedsiębiorstwie ukazywały się zarówno dzieła polskich twórców, jak i przekłady ważnych autorów zagranicznych.
Życiorys i wykształcenie
Pochodził z rodziny żydowskiej; jego ojcem był Eliasz Mortkowicz. Ukończył gimnazjum w Radomiu, a następnie studiował w Monachium, Brukseli i Antwerpii, gdzie ukończył Akademię Handlową. W Antwerpii działał w Stowarzyszeniu Studentów Polaków i w Związku Młodzieży Socjalistycznej.
Po powrocie do kraju pracował w banku Hipolita Wawelberga i kontynuował działalność socjalistyczną, związaną z Polską Partią Socjalistyczną. Za kolportaż nielegalnej prasy w 1899 został aresztowany, spędził czas w X pawilonie Cytadeli Warszawskiej i został zesłany na kilka miesięcy na Kaukaz.
Przedsiębiorstwo i działalność wydawnicza
W 1903 roku Mortkowicz wszedł do spółki z Henrykiem Lindenfeldem i Gabrielą Centnerszwerem, przejmując następnie pełną kontrolę nad księgarnią i rozszerzając działalność wydawniczą. Pod szyldem Mortkowicza powstały różne firmy — m.in. Wydawnictwo Jakuba Mortkowicza i Towarzystwo Wydawnicze — które działały w Warszawie i Krakowie.
Między 1903 a 1931 jego wydawnictwo wydało 705 pozycji. Publikował utwory takich autorów jak Maria Dąbrowska, Stefan Żeromski, Leopold Staff, Julian Tuwim, Janusz Korczak i Bolesław Leśmian. W latach 1904–1912 zorganizował wydanie niemal wszystkich dzieł Fryderyka Nietzschego; przy pracach nad tym udział wzięli m.in. Leopold Staff, Wacław Berent i grafik Franciszek Siedlecki.
Drukarnia, kłopoty finansowe i losy firmy po śmierci
W 1911 roku Mortkowicz nabył Drukarnię Naukową, którą przeniósł do własnego domu w 1915 roku. Przez większą część istnienia drukarnia pracowała metodą ręcznego składu; dopiero w 1936 roku zakupiono maszynę do składania. Drukarnia najczęściej realizowała zlecenia dla własnego wydawnictwa.
W okresie kryzysu 1929–1933 spółka uległa zadłużeniu. Mortkowicz w obliczu bankructwa i nacisków wierzycieli popełnił samobójstwo 9 sierpnia 1931 roku. W liście pożegnalnym napisał m.in. „Nie byłem kupcem i nie umieram jako kupiec”. Po jego śmierci żona Janina i córka Hanna podejmowały starania o utrzymanie przedsiębiorstwa. W 1939 roku Anna Żeromska przejęła firmę, która działała pod nazwą A. Żeromska. Księgarnia i Antykwarnia. Spółka Akcyjna; ostateczna likwidacja nastąpiła w 1950 roku.
Miejsce pochówku Jakuba Mortkowicza znajduje się na cmentarzu żydowskim przy ulicy Okopowej w Warszawie. Nagrobek wykonał rzeźbiarz Mieczysław Lubelski. Symboliczny grób jego żony Janiny stoi na cmentarzu Rakowickim w Krakowie.
